Tomaten krijgen bruine plekken

Bruine plekken op je tomaten kunnen je behoorlijk ongerust maken. Je hebt immers hard gewerkt om die sappige, rode vruchten te krijgen. Gelukkig is de meest voorkomende oorzaak van bruine plekken, neusrot, niet besmettelijk en relatief eenvoudig te verhelpen. Er zijn echter ook andere boosdoeners, zoals de gevreesde tomatenziekte (Phytophthora) en zonnebrand, die elk een andere aanpak vereisen. Door goed te kijken naar de aard en locatie van de plekken, kun je snel de juiste diagnose stellen en effectief ingrijpen.

Snel de oorzaak achterhalen: waar zit de plek?

De eerste stap naar een oplossing is het nauwkeurig observeren van de bruine plekken. De locatie en het uiterlijk van de vlekken geven je cruciale aanwijzingen over de oorzaak. Dit helpt je om te bepalen of je te maken hebt met een onschuldig probleem of iets dat snelle actie vereist.

• Onderkant (neuskant) van de vrucht, ingezonken, leerachtig bruin/zwart
• Dit is vrijwel zeker neusrot. Neusrot is geen ziekte, maar een fysiologische afwijking. De aangetaste vruchten zijn vaak nog gedeeltelijk eetbaar.
• Grauwe, vettige vlekken die snel groeien, ook op blad en stengels, bij nat weer
• Dit duidt op de tomaten-/aardappelziekte (Phytophthora). Dit is een agressieve schimmelziekte die zich razendsnel verspreidt en de hele plant kan aantasten. Snel handelen is hier essentieel.
• Lichte, verzonken, leerachtige plek aan de zonkant
• Dit is zonnebrand, vaak een gevolg van te veel direct zonlicht op de vrucht, vooral na het verwijderen van veel blad. De plant zelf is verder gezond.

Dieper ingaan op de oorzaken en risicofactoren

Nu je de plekken hebt gelokaliseerd, duiken we dieper in de specifieke oorzaken en de omstandigheden die elk probleem in de hand werken. Begrip van de oorzaak helpt je niet alleen bij de acute aanpak, maar ook bij preventie op de lange termijn.

• Neusrot: het calciumtransportprobleem
• Neusrot ontstaat door een lokaal calciumtekort in de vrucht, niet noodzakelijkerwijs door een tekort aan calcium in de bodem. De hoofdoorzaak is vrijwel altijd onregelmatig water geven. Wanneer de watertoevoer schommelt tussen nat en droog, kan de plant het calcium niet efficiënt naar de snelgroeiende vruchten transporteren. Vooral planten in potten, die sneller uitdrogen, en vleestomaten met hun grote vruchten zijn hier extra gevoelig voor. Ook extreme hitte kan de wateropname en daarmee het calciumtransport belemmeren.
• Tomatenziekte (Phytophthora infestans): de schimmel die van vocht houdt
• Deze gevreesde schimmelziekte slaat razendsnel toe in vochtige, warme periodes, vaak laat in de zomer of bij aanhoudende regen. Sporen verspreiden zich via de wind en regenspatten. Buitentomaten zijn hierdoor veel kwetsbaarder dan planten die onder een afdakje of in een kas staan, waar het blad droger blijft. Ook naburige aardappelplanten kunnen een bron van besmetting zijn, aangezien Phytophthora ook de aardappelziekte veroorzaakt.
• Zonnebrand: een kwestie van te veel zon
• Zonnebrand treedt op wanneer groene of onrijpe vruchten plotseling worden blootgesteld aan intense zon. Dit gebeurt vaak nadat er te veel blad in één keer is verwijderd, waardoor de vruchten hun natuurlijke bescherming verliezen. Vooral tijdens hittegolven of in gebieden met veel direct zonlicht is dit een risico. De vrucht kan dan letterlijk verbranden, wat resulteert in lichte, leerachtige, verzonken plekken.

Wat je direct kunt doen om in te grijpen

Afhankelijk van de diagnose is snel en adequaat handelen cruciaal om verdere schade te beperken en je planten te redden. Hier zijn de concrete stappen voor elk probleem:

• Bij neusrot:
• Haal de aangetaste vruchten direct weg. Deze vruchten zullen niet meer herstellen en kunnen de plant onnodig energie kosten. Vaak groeit de rest van de tros wel gewoon door.
• Begin met regelmatig en grondig water geven. Dit betekent niet elke dag een beetje, maar diep en consistent, zodat de wortels voldoende vocht opnemen. Een vochtmeter kan hierbij helpen.
• Breng een laag mulch (zoals stro, houtsnippers of grasmaaisel) aan rond de voet van de plant. Mulch helpt de bodemtemperatuur stabiel te houden en vermindert verdamping, waardoor de grond gelijkmatiger vochtig blijft.
• Bij tomatenziekte (Phytophthora):
• Verwijder direct en rigoureus alle aangetaste bladeren, stengeldelen en vruchten. Wees hierin niet te voorzichtig; het is beter om wat meer weg te halen dan te weinig.
• Gooi al het aangetaste materiaal bij het restafval, nooit op de composthoop. De sporen kunnen overleven in compost en volgend jaar opnieuw problemen veroorzaken.
• Zorg voor optimale luchtcirculatie rond de planten door eventueel wat extra blad te verwijderen (gezond blad) en planten niet te dicht op elkaar te zetten. Dit helpt om het blad sneller te laten drogen na regen of dauw.
• Overweeg bij zware aantasting en als de plant al van top tot teen is aangetast, deze volledig te verwijderen om verspreiding naar andere planten in je tuin of die van buren te voorkomen.
• Bij zonnebrand:
• Laat voldoende blad aan de plant zitten als natuurlijke parasol voor de vruchten. Wees voorzichtig met het dieven en verwijderen van blad, vooral bij jonge vruchten.
• Verwijder niet in één keer grote hoeveelheden blad, maar spreid dit over meerdere dagen of weken om de plant de tijd te geven zich aan te passen.
• Als de zon erg fel is en je hebt al veel blad verwijderd, kun je overwegen om tijdelijk schaduwdoek te plaatsen boven je planten, vooral tijdens de heetste uren van de dag.

Preventie is de sleutel: zo voorkom je bruine plekken

Voorkomen is beter dan genezen, zeker in de moestuin. Met een paar eenvoudige maatregelen kun je de kans op bruine plekken aanzienlijk verkleinen en genieten van een gezonde, productieve oogst.

• Gelijkmatig water geven: de basis voor gezonde tomaten
• Dit is de belangrijkste preventieve maatregel tegen neusrot. Geef diep en regelmatig water, vooral tijdens droge periodes. Voel aan de grond: is deze droog tot een paar centimeter diep, dan is het tijd om te gieten.
• Een mulchlaag, zoals eerder genoemd, is een uitstekende manier om de bodemvochtigheid constant te houden en verdamping te verminderen.
• Goede luchtcirculatie: de vijand van schimmels
• Zorg ervoor dat je tomatenplanten niet te dicht op elkaar staan. Een goede plantafstand zorgt voor voldoende luchtcirculatie tussen de planten.
• Dieven is essentieel: verwijder de zijscheuten die in de bladoksels ontstaan. Dit helpt niet alleen de plant zijn energie in de vruchten te steken, maar verbetert ook de luchtstroom door de plant.
• Verwijder indien nodig ook wat ouder, geel of lelijk blad onderaan de plant. Dit vermindert de kans op schimmels en verbetert de luchtcirculatie.
• Bescherming tegen natte bladeren: de strijd tegen Phytophthora
• Giet altijd aan de voet van de plant, direct op de aarde. Vermijd het natmaken van de bladeren, vooral in de avond, zodat ze 's nachts droog kunnen blijven.
• Als je buitentomaten teelt, overweeg dan het plaatsen van een afdakje, een kas of een folietunnel. Dit beschermt de planten tegen regen en dauw, waardoor de bladeren droog blijven en de kans op schimmelinfecties drastisch afneemt.
• Kies indien mogelijk voor resistente tomatenrassen. Hoewel geen enkel ras 100% immuun is, zijn er rassen die minder gevoelig zijn voor Phytophthora.

Wat je beter niet doet

Soms is de beste actie geen actie, of de juiste actie vermijden. Hier zijn enkele veelvoorkomende fouten die je beter kunt vermijden bij het omgaan met bruine plekken op tomaten:

• Niet de hele plant weggooien bij neusrot. De plant zelf is gezond en zal, met de juiste watergift, prima nieuwe, gezonde vruchten produceren. Het weggooien van de hele plant is zonde van je moeite.
• Niet over het blad gieten. Zoals eerder genoemd, zijn natte bladeren dé toegangspoort voor schimmels zoals Phytophthora. Giet altijd aan de voet.
• Niet in paniek extra kalk strooien bij neusrot. Het probleem is meestal het transport van calcium door onregelmatig water geven, niet een tekort aan calcium in de grond. Overmatig kalk kan zelfs de opname van andere voedingsstoffen belemmeren. Focus op je watergeefritme.
• Aangetast materiaal niet composteren. Zeker bij de tomatenziekte (Phytophthora) kunnen de sporen overleven in de composthoop en volgend jaar opnieuw je tuin besmetten. Gooi het bij het restafval.

Veelgestelde vragen

Nee, neusrot en zonnebrand zijn niet besmettelijk; ze blijven beperkt tot de aangetaste vrucht. Tomatenziekte (Phytophthora) is echter wél zeer besmettelijk en verspreidt zich snel via sporen.

Bij neusrot kun je het gezonde deel meestal prima eten; snijd de bruine, leerachtige plek royaal weg. Bij rottende, schimmelige plekken, zoals veroorzaakt door Phytophthora, kun je de tomaat beter niet meer eten.

Dat is vrijwel zeker neusrot, veroorzaakt door onregelmatig water geven. Het is een teken dat de calciumtoevoer naar de vrucht niet optimaal was.

Meestal niet. Het probleem is vrijwel altijd het transport van calcium door wisselend vocht, niet een gebrek aan calcium in de grond. Concentreer je eerst op een consistent watergeefritme.

Houd het blad droog door aan de voet te gieten, zorg voor voldoende luchtcirculatie tussen de planten door te dieven en te snoeien, en bescherm buitenplanten bij voorkeur met een afdakje of kas tegen regen en dauw.